szkolenia.kobierzyce.pl

„Słyszałem i zapomniałem
Widziałem i zapamiętałem
Zrobiłem i zrozumiałem.”
(Konfucjusz)

Rozwiązywanie problemu jako metoda kształcenia

Uczestnicy szkoleń często mają bardzo konkretne i bezpośrednie cele, jakie chcą osiągnąć dzięki szkoleniom. Chodzi m.in. o rozwiązanie bieżących problemów organizacji, w których pracują lub zadania, które chcą wykonywać lepiej. Konsekwencją jest obniżanie przyswajalności wiedzy podawanej w formie abstrakcyjnej na rzecz większego zainteresowania rozpatrywaniem autentycznych przypadków – podobnych do ich własnych problemów, a więc jednym słowem: nauką stosowania zasad teoretycznych w praktyce. Poza tym uczestnicy szkoleń mają duży bagaż własnych, indywidualnych doświadczeń i oczekują, że zostaną one użyte w procesie nauczania. Stąd coraz większe zainteresowanie firm szkoleniowych poszukiwaniem metod kształcenia opartych o czynne i twórcze wykorzystanie doświadczeń uczestników szkolenia (konkretnej organizacji). Jedną z nich jest metoda rozwiązywania problemu.

Czym jest metoda rozwiązywania problemu?

Metoda rozwiązywania problemów jest działaniem zespołowym, polegającym na wykorzystaniu wiedzy, umiejętności i doświadczeń członków zespołu – jako jednostek i jako grupy –do wypracowania konkretnych i skutecznych rozwiązań. Jest to jeden z najbardziej „praktycznych” sposobów kształcenia, ponieważ od początku do końca jest oparty o konkretne doświadczenia i potrzeby uczestników procesu uczenia się. Jeszcze innym atutem tej metody jest to, że wypracowane podczas szkolenia rozwiązania mogą zostać prawie natychmiast wykorzystane w działaniu.

Rola trenera

Cechą charakterystyczną metody rozwiązywania problemu jest dominacja uczenia się nad nauczaniem. Stąd rola trenera w tej metodzie kształcenia sprowadza się właściwie do kontroli nad prawidłowym przebiegiem procesu, sumowania poszczególnych etapów czy animowania atmosfery sprzyjającej otwarciu się uczestników szkolenia (poczucie bezpieczeństwa). Trener jest bardziej konsultantem – pomaga, zachęca i wspiera, a w niektórych wypadkach również czynnie uczestniczy w rozwiązywaniu problemu - niż nauczycielem. Utrzymuje poziom percepcji uczestników szkolenia na odpowiednio wysokim pułapie. Jeżeli trzeba, inicjuje stosowanie innych metod kształcenia (burzy mózgów, metody „Dlaczego?”, nominalnego procesu grupowego itp.) na kolejnych etapach procedury.

5 etapów procesu rozwiązywania problemu

Poniżej prezentuję podstawowy, pięciopunktowy proces rozwiązywania problemu Johna Dewey’a. Oczywiście istnieje wiele innych modeli rozwiązywania problemu. Większość z nich jest podobna do opisanego poniżej, a różnice polegają na innej liczbie etapów, będącej wynikiem różnego podziału części dotyczącej analizy problemu, przeglądu istniejących możliwości rozwiązania oraz tworzenia nowych rozwiązań. Wszystkie one mogą zostać wykorzystane w procesie edukacyjnym.

Etap I
Świadomość istnienia problemu
Odczuwamy napięcie, rodzaj konfliktu wewnętrznego, różnicę pomiędzy ideałem a rzeczywistością. Jest to sytuacja motywująca do dokonania zmiany istniejącego stanu rzeczy.

Etap II
Analiza sytuacji
Próbujemy określić rodzaj problemu, przypominamy sobie źródła podobnych
i wyobrażamy sobie możliwe rozwiązania.

Etap III
Ocena sytuacji
Zamiast rozpocząć testowanie rozwiązań metodą prób i błędów, używamy poprzednich doświadczeń i logiki do oceny możliwości. Znalezienie możliwości rozwiązania problemu motywuje do wykonania następnego kroku.

Etap IV
Działanie
W tym etapie wprowadzamy w życie wybrany w etapie III sposób rozwiązania zaistniałego problemu.

Etap V
Refleksja
Oceniamy w nim rezultaty osiągnięte w etapie IV, ustalamy udane i nieudane elementy procesu. To najważniejszy etap procedury z punktu widzenia procesu uczenia się. Wiedza zdobyta w tym etapie może w przyszłości stanowić podstawę do uświadomienia sobie i rozwiązania kolejnego problemu.


Jak to wygląda w praktyce?

Poniższy przykład może pomóc w wyjaśnieniu pięcioetapowego modelu rozwiązywania problemu w procesie uczenia się.

Wyobraźmy sobie następującą sytuację...

Etap I
Uświadomienie sobie istniejącego problemu: Do domu wraca żona i oświadcza, że zepsuł się wasz samochód. Stanął po prostu na środku ulicy. Dobrze, że natychmiast pojawił się ktoś, kto doholował ją do domu. Postanawiasz sam sprawdzić, co się stało. Wsiadasz do samochodu, przekręcasz kluczyk w stacyjce, ale silnik nie włącza się.

Etap II
Analiza sytuacji: Zastanawiasz się, co się takiego stało, że wasz samochód nie zapalił teraz, a wcześniej zgasł twojej żonie na środku ulicy? Może zabrakło benzyny? A może nawalił akumulator, albo rozrusznik? (...)

Etap III
Ocena sytuacji: No nie! Rozrusznik pracuje prawidłowo, akumulator też nie nawalił, bo jest w stanie intensywnie „pobudzić” rozrusznik, gra radio i palą się światła w samochodzie. Zresztą w ubiegłym tygodniu byłeś na przeglądzie i wszystko było w jak najlepszym porządku. W takim razie to musi być benzyna! Twoja żona nie ma nawyku tankowania paliwa. Ty sam też od co najmniej tygodnia nie zajeżdżałeś na stację benzynową, a i wskaźnik paliwa pokazuje „zero”. Zdecydowanie to trzeba sprawdzić najpierw! Na szczęście masz w garażu kanister z 5 litrami benzyny.

Etap IV
Działanie: Odkręcasz kurek od wlewu paliwa i opróżniasz kanister z benzyną. Teraz decydujący moment: zapalasz silnik i...chodzi! Problem rozwiązany.

Etap V
Refleksja: No tak, miałeś rację i sprawnie przeanalizowałeś możliwości wybierając trafne rozwiązanie bez konieczności stosowania metody prób i błędów. Umiałeś skojarzyć fakt zgaśnięcia silnika samochodu z wydarzeniami go poprzedzającymi. Dobrze, że zawsze trzymasz w garażu parę litrów benzyny; przecież to nie pierwszy raz twojej żonie zabrakło paliwa w czasie jazdy.

Wnioski na przyszłość

Warto na zakończenie przypomnieć wyniki badań przeprowadzonych w USA przez Allena Tougha, z których wynika, że „możliwość wykorzystania nabytej wiedzy w podejmowanych działaniach” jest najczęstszym motywem uczestnictwa w programach szkoleniowych. Wniosek nasuwa się sam: firmy szkoleniowe przedstawiające programy zorientowane na praktyczne działanie, postępują zgodnie z oczekiwaniami i podejściem większości współczesnych organizacji. A metoda rozwiązywania problemu należy do tych, które w znakomity sposób pomagają w osiągnięciu tego celu.


Bibliografia:
Duane Dale, David Magnani i Robin Miller, Nie tylko eksperci, Warszawa 1995


Specialist & Friends Sp. z o.o.
Robert St. Bokacki